Wielkie święto – 120-lecie Związku Nauczycielstwa Polskiego w Mszanie Dolnej

Obecna była również Burmistrz Miasta Agnieszka Orzeł, Stanisława Łabuz Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mszanie Dolnej oraz Czesława Łabuz Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 2 w Kasince Małej. Prezes Zarządu Oddziału ZNP Dorota Zubek przywitała wszystkich obecnych na spotkaniu, które rozpoczęło się od wspólnego wysłuchania hymnu ZNP. Do jego treści nawiązała Pani Kurator, poproszona o zabranie głosu. „W jedności siła jest” – przypomniała, że jak ogromna była rola nauczycieli, a zwłaszcza kobiet, które pełniły wiele funkcji i ról, szczególnie w niebezpiecznych czasach. O niesamowitej dokumentacji pracy nauczycieli w terenie opowiedział Prezes Arkadiusz Boroń – archiwum na Karmelickiej w Krakowie posiada wspaniałą dokumentację i jako przykład przedstawił pierwszy zapis dokumentujący informacje o założeniu związku w Mszanie Dolnej w 1906 roku, oficjalne poświadczenie tego niezwykłego jubileuszu. W imieniu Mieszkańców Pani Burmistrz Agnieszka Orzeł, wspólnie z przedstawicielem Rady Miejskiej, Radnym a zarazem nauczycielem Zbigniewem Stachurą na ręce Pani Prezes złożyła okolicznościowy adres z podziękowaniem dla wszystkich nauczycieli. Rys historyczny związany z historią ZNP w powiecie limanowskim i w Mszanie Dolnej przedstawiła Renata Jakubiak Sekretarz Oddziału ZNP. W programie jubileuszu przewidziano jeszcze odznaczenia nauczycieli medalem Komisji Edukacji Narodowej - odznaczenie nadawane za szczególne zasługi dla oświaty i wychowania przez Ministra Edukacji Narodowej. Takie odznaczenie otrzymali: Anna Górska, Janina Flig, Wioletta Kowalczyk, Dariusz Sochacki, Zbigniew Stachura oraz Aleksander Zubek. Na sam koniec oficjalnej części jubileuszu głos zabrała Maria Stożek, długoletnia prezes ZNP z życzeniami kolejnych dobrych lat dla Związku Nauczycielstwa Polskiego na naszym zagórzańskim terenie. Wszystkiego najlepszego!

Historia ZNP w powiecie limanowskim i w Mszanie Dolnej

Przetrwał dwie wojny i dramatyczne przełomy, jakich nie szczędziła mu historia. Żadnemu innemu z licznych przed II wojną światową związków, towarzystw i stowarzyszeń nauczycielskich nie udało się przetrwać do naszych dni.

ZNP święci 120 lat istnienia. Jego historia na Ziemi Limanowskiej, w tym w Mszanie Dolnej jest równie długa. To Galicja była kolebką nauczycielskiego ruchu związkowego, a jego korzenie sięgają tu ostatnich lat XIX wieku. Kiedy w październiku 1905 roku na tajnym zjeździe w Pilaszkowie k. Łowicza powstaje Związek Nauczycieli Ludowych (jego powstanie uznaje się symbolicznie za początek Związku Nauczycielstwa Polskiego), w Limanowej na zjeździe nauczycieli z całego powiatu powołano oddział Towarzystwa Nauczycieli Ludowych podporządkowany Krajowemu Związkowi  Nauczycieli Szkół Ludowych, który następnie w 1913 r. przyjął nazwę Związek Polskiego Nauczycielstwa Ludowego. Prawie wszyscy nauczyciele pracujący w powiecie limanowskim znaleźli się w jego szeregach. Mimo szykan ze strony ówczesnych władz galicyjskich ruch zawodowy nauczycieli rozwijał się tu prężnie.

Dobre zorganizowaną na terenie naszego powiatu działalność związku przerwał wybuch I wojny światowej. Większość kolegów – nauczycieli została zmobilizowana i poszła na wojnę w szeregach wojsk austriackich i legionowych, z których powróciły niedobitki.

Z chwilą odzyskania niepodległości w 1918 r. rozpoczęła się ożywiona praca organizacyjna i kulturalno-oświatowa. Związek rozwijał się szybko, chociaż praca nauczycieli odbywała się w bardzo trudnych warunkach powojennych. Bardzo szybko odtworzono struktury terenowe, odpowiadające administracji państwowej. W oddziale limanowskim ZNP powstają dwa ogniska – w Limanowej oraz w Mszanie Dolnej. Pierwszymi prezesami mszańskiego ogniska byli: Jan Kurleta, Józef Myszkowski, Władysław Kasprzyk.

Lata 1939-1945 były dla związku i działających w nim nauczycieli kolejną próbą solidarności i poświęcenia dla wyższych celów. Część nauczycieli została zmobilizowana, część aresztowana, niektórzy rozproszyli się po różnych częściach kraju. Jednocześnie napłynęli nauczyciele ze Śląska, Wielkopolski i Pomorza. Wszyscy wspólnie zjednoczyli się w pracy konspiracyjnej i socjalnej.

Już pod koniec października 1939r. ZNP przekształcił się w konspiracyjną Tajną Organizację Nauczycielską. Na terenie powiatu limanowskiego pracowało w niej 148 nauczycieli, przeegzaminowano 445 uczniów, wydano 27 świadectw maturalnych i 127 świadectw ukończenia szkoły podstawowej. W Mszanie Dolnej i okolicach nauczali m.in. Bronisława Szczepaniec, prof. Sebastian Flizak, Maria Mżyk, Eugenia i Julian Tolińscy, Kazimiera Szylkiewicz, Otylia Piwońska, Antonia Lubecka. Wielu nauczycieli poświęciło się też w walce w szeregach AK, łącząc działalność konspiracyjną z tajnym nauczaniem.

Zakończenie wojny dało możliwość wznowienia legalnej działalności związku. Pierwsze zebrania ognisk w Limanowej i w Mszanie Dolnej odbyły się jeszcze w 1945 r. Związek cały swój wysiłek skierował na poprawę warunków bytowych nauczycieli oraz zaopatrzenie szkół w niezbędne materiały. W 1949 r. powstała istniejąca do dziś Kasa Zapomogowo-Pożyczkowa, a także Fundusz Wdów i Sierot dla rodzin zmarłych lub zaginionych nauczycieli. Na przełomie lat 50-tych i 60-tych wybudowano w Limanowej służący wielu pokoleniom Dom Nauczyciela. W jego budowę zaangażowali się wszyscy nauczyciele powiatu limanowskiego poprzez dobrowolne opodatkowanie się.

Do 1975 r. związek działał w strukturze powiatu, po jego likwidacji – w strukturze miasta i gminy. Na terenie miasta i gminy Mszana Dolna utworzono osobny oddział ZNP, który początkowo obejmował dwa ogniska. Z czasem przybywało członków, a wkrótce liczba ognisk wzrosła, w 1980 r. były już cztery. Kolejna reforma administracyjna sprawiła, że miasto i gmina stały się odrębnymi jednostkami terytorialnymi – utworzono więc tutaj dwa oddziały ZNP, osobno dla Miasta i dla Gminy. W 2001 r., dzięki staraniom wieloletniej prezes p. Marii Stożek doszło ponownie do połączenia tych oddziałów w jeden – Oddział ZNP Miasta i Gminy Mszana Dolna, który obecnie zrzesza 97 członków, w tym 10 emerytów. Członkowie są skupieni w 6 ogniskach, a ich prezesi wchodzą w skład Zarządu Oddziału. 

Renata Jakubiak

Sekretarz Oddziału ZNP Miasta i Gminy Mszana Dolna